Aşık Bilal (Azerbaycan - 1872)

20. yüzyıl âşıklarındandır. 1872 yılında Şamahı kazasının Geşeddin köyünde doğmuş. 1938 yılında vefat etmiştir. Azerbaycan'ın yetiştirdiği güçlü âşıklardan birisi olan Bilâl şiirlerinde çevresindeki kötü idareye karşı geldiği için, halk arasında sevilmiş, sayılmış, bir yerde halkın sözcüsü durumuna gelmiştir. 1928 yılında toplanan I. Aşıklar Kurultayına da katılan Âşık Bilâl, halk şiirinin değişik türlerinde şiirler söylemiştir.

Şiirlerinde sevgilinin vefasızlığını, âşığa karşı olan ilgisizliğini Bilâl, «öldürdü» redifli geraylısında şöyle anlatmaktadır.

Ağ ellere hana yakdı,
Zülfünü boynuma takdı,
Naz eyleyib mene bahdı,
Gözü öldürdü, öldürdü.

Yukarıda onun halkın sözcüsü olduğunu, daima zorluklara haksızlıklara karşı geldiğini söylemiştik. Pristav (karakol bekçisi) ların yaptıklarını «Elinden» redifli geraylısında çok güzel anlatmıştır.

Keklikle ilgili şiirler Anadolu sahasında az işlenmesine rağmen Azerbaycan aşıkları arasında daha çok işlenen konular arasındadır. Burada keklik ile sevgili arasında bir bağ kurulmuştur.

Başın yaşıl, gözün gara,
Olışayırsan nazlı yara,
Gaçma bizden uzaglara,
Gel bu yerde, sona keklik.

Bilindiği gibi Elesker 19. yüzyıl sonları ile 20. yüzyıl ilk çeyreğinin usla aşığıdır. Aşık Bilâl da «gelginen» redifli koşmasında Elesker'i Şamahı'ya davet etmektedir. Bu şiirden anladığımıza göre Aşık Bilâl'in Elesker'le de dostluğu vardır.

Şiirlerinde daima iyilikten yana olan Âşık Bilâl «yahşıdı» redifli koşmasında iyilerle, kötüleri karşılaştırmıştır.

Kaynak: Telli Saz Ustadları, Bakü 1964, 135-138.